Trương Nghệ Mưu

Nghệ Mưu đã giành được nhiều giải thưởng và sự công nhận, với ba đề cử giải Oscar cho phim quốc tế hay nhất cho Cúc Đậu (1990), Đèn lồng đỏ treo cao (1991) và Anh hùng (2003); một giải Sư tử bạc, hai giải Sư tử vàng và Giải thưởng Nhà làm phim vinh quang tại Liên hoan phim Venice; Giải thưởng lớn của Ban giám khảo, Giải thưởng của Ban giám khảo đại kết và Giải thưởng lớn về kỹ thuật tại Liên hoan phim Cannes; giải Gấu vàng, Giải Gấu Bạc của Ban Giám khảo và Giải của Ban giám khảo Đại kết tại Liên hoan phim Quốc tế Berlin.

Năm 1993, ông là thành viên ban giám khảo tại Liên hoan phim quốc tế Berlin lần thứ 43. Nghệ Mưu chỉ đạo lễ khai mạc và bế mạc Thế vận hội Mùa hè 2008 cũng như lễ khai mạc và bế mạc Thế vận hội Mùa đông 2022, đã nhận được sự hoan nghênh đáng kể của quốc tế.

Một trong những chủ đề thường xuyên của Nghệ Mưu là sự kiên cường của người dân Trung Quốc khi đối mặt với khó khăn và nghịch cảnh, chủ đề đã được khám phá trong các bộ phim như Phải sống (1994) và Không thiếu một em (1999). Các bộ phim của ông đặc biệt được chú ý nhờ cách sử dụng màu sắc phong phú, như có thể thấy trong một số bộ phim đầu tiên của ông, như Đèn lồng đỏ treo cao, và trong các bộ phim kiếm hiệp của ông như Anh hùng và Thập diện mai phục. Bộ phim có kinh phí cao nhất của ông cho đến nay là bộ phim quái vật, Tử chiến Trường Thành (2016), lấy bối cảnh ở Đế quốc Trung Hoa và có sự tham gia của Matt Damon.

Năm 2010, Nghệ Mưu nhận bằng tiến sĩ danh dự của Yale, và năm 2018, ông được trao bằng tiến sĩ danh dự của Đại học Boston. Năm 2022, ông gia nhập Học viện Điện ảnh Bắc Kinh tư cách là một giáo sư xuất sắc.

Cha của ông đã từng tốt nghiệp Trường Quân sự Hoàng Phố và bị liệt vào thành phần phản cách mạng trong Cách mạng Văn hóa. Vì thế mà gia đình ông bị mọi người xa lánh.

Say mê với nghệ thuật nhiếp ảnh, năm 1974 ông mua chiếc máy ảnh đầu tiên. Sau đó nhiều tấm ảnh của ông được đăng báo địa phương. Năm 1979 ông theo học Học viện Điện ảnh Bắc Kinh khi 29 tuổi, quá 7 tuổi cho phép.

Ông đã gặp bộ trưởng bộ văn hóa Hoàng Chấn đề nghị xem xét hồ sơ cũng như tác phẩm của mình và được chấp thuận. Ông theo học tại đây đến năm 1982 chuyên ngành điện ảnh quay phim. Ông tốt nghiệp cùng khóa với Trần Khải Ca.

Khởi nghiệp:

Khi Học viện Điện ảnh Bắc Kinh mở cửa đón sinh viên mới vào năm 1978, sau khi bãi bỏ các chính sách được áp dụng trong Cách mạng Văn hóa, Nghệ Mưu lúc này đã 27 tuổi, đã quá độ tuổi quy định để nhập học và không có trình độ học vấn tiên quyết. Sau khi khiếu nại cá nhân lên Bộ Văn hóa và đưa ra danh mục các tác phẩm nhiếp ảnh cá nhân của anh, chính quyền đã hài lòng và nhận anh vào Khoa Điện ảnh. Nghệ Mưu tốt nghiệp khóa 1982, trong đó có Trần Khải Ca, Điền Tráng Tráng và Zhang Junzhao. Lớp học tiếp tục hình thành cốt lõi của thế hệ thứ năm, những người là một phần của sự tái xuất hiện nghệ thuật ở Trung Quốc sau khi Cách mạng Văn hóa kết thúc.

Nghệ Mưu và các đồng nghiệp của anh ấy được bổ nhiệm đến các hãng phim nhỏ trong khu vực, còn Nghệ Mưu được cử đến làm việc cho Hãng phim Quảng Tây với tư cách là nhà quay phim. Mặc dù ban đầu dự định làm trợ lý đạo diễn, nhưng các sinh viên tốt nghiệp đã sớm phát hiện ra rằng rất thiếu đạo diễn ngay sau Cách mạng Văn hóa và được phép bắt đầu làm phim của riêng họ. Điều này dẫn đến việc sản Nhất cá hòa bát cá của Zhang Junzhao, trong đó Trương Nghệ Mưu làm đạo diễn hình ảnh, và Hoàng thổ địa của Trần Khải Ca (1984). Hai bộ phim này đã thành công tại Liên hoan phim Hồng Kông và giúp mang đến nền điện ảnh Trung Quốc mới thu hút sự chú ý của khán giả trên toàn thế giới, báo hiệu sự khác biệt so với những bộ phim tuyên truyền trước đó về Cách mạng Văn hóa.

Hoàng thổ địa, ngày nay được nhiều người coi là bộ phim đầu tay của các đạo diễn thế hệ thứ Năm.

Iăm 1985, sau khi trở về quê nhà Tây An, Nghệ Mưu đã tham gia với tư cách là nhà quay phim và diễn viên chính cho bộ phim sắp tới của đạo diễn Wu Tianming, Lão tỉnh, bộ phim sau đó được phát hành vào năm 1987. Vai chính đã giúp Nghệ Mưu giành giải nam diễn viên chính xuất sắc nhất tại Liên hoan phim quốc tế Tokyo.

Thập niên 1980:

Năm 1988, chứng kiến sự ra mắt của bộ phim đạo diễn đầu tay của Nghệ Mưu, Cao lương đỏ, với sự tham gia của nữ diễn viên Trung Quốc Củng Lợi trong vai chính đầu tiên. Cao lương đỏ, đã nhận được sự hoan nghênh của giới phê bình, đưa Nghệ Mưu lên hàng đầu trong số các giám đốc nghệ thuật thế giới và mang về cho anh giải Gấu vàng cho phim hay nhất tại Liên hoan phim quốc tế Berlin lần thứ 38 năm 1988.

Đại hào mĩ châu báo, một thử nghiệm nhỏ trong thể loại phim kinh dị chính trị, được phát hành năm 1989, có sự góp mặt của Củng Lợi và nam diễn viên nổi tiếng Trung Quốc, Cát Ưu. Tuy nhiên, nó nhận được những đánh giá không mấy tích cực ở quê nhà và chính Trương Nghệ Mưu sau đó đã coi bộ phim là tệ nhất của mình.

Cùng năm đó, Nghệ Mưu bắt đầu thực hiện dự án tiếp theo của mình, bộ phim cổ trang Cúc Đậu. Với sự tham gia của Củng Lợi trong vai chính cùng tên, cùng với Lý Bảo Điền trong vai nam chính, Cúc Đậu, đã nhận được nhiều lời khen ngợi từ giới phê bình như Cao lương đỏ, và trở thành bộ phim đầu tiên của Trung Quốc được đề cử Giải Oscar cho phim nói tiếng nước ngoài hay nhất. Cúc Đậu nhấn mạnh cách mà "cái nhìn" có thể mang nhiều ý nghĩa khác nhau, từ mãn nhãn đến hấp dẫn về mặt đạo đức.

Năm 1989, ông là thành viên ban giám khảo tại Liên hoan phim quốc tế Moscow lần thứ 16.

Sau thành công của Cúc Đậu, Nghệ Mưu bắt đầu thực hiện Đèn lồng đỏ treo cao. Dựa trên tiểu thuyết Vợ và thê thiếp của Su Tong, bộ phim mô tả thực tế cuộc sống trong một khu gia đình giàu có trong những năm 1920. Củng Lợi một lần nữa được đảm nhận vai chính, lần hợp tác thứ tư của cô với Trương Nghệ Mưu làm đạo diễn.

Đèn lồng đỏ treo cao đã nhận được sự hoan nghênh gần như nhất trí của quốc tế. Nhà phê bình phim Roger Ebert của Chicago Sun-Times đã ghi nhận "vẻ đẹp hình thể gợi cảm" và cách sử dụng màu sắc xa hoa của nó. Diễn xuất của Củng Lợi cũng được khen ngợi là tương phản rõ rệt với những vai cô đóng trong các bộ phim trước đó của Trương Nghệ Mưu. Đèn lồng đỏ treo cao được đề cử ở hạng mục phim nói tiếng nước ngoài hay nhất tại Giải Oscar năm 1992, trở thành bộ phim Trung Quốc thứ hai đạt được danh hiệu này (sau Cúc Đậu của chính ông). Cuối cùng nó đã thua Mediterraneo của Gabriele Salvatores .

Tác phẩm đạo diễn tiếp theo của Trương Nghệ Mưu, Thu Cúc đi kiện (1992), một lần nữa có sự tham gia của Củng Lợi trong vai chính. Bộ phim kể về câu chuyện một người phụ nữ nông dân đi tìm công lý cho chồng mình sau khi anh ta bị quan chức làng đánh đập, đã gây tiếng vang lớn tại các liên hoan phim và đoạt giải Sư tử vàng tại Liên hoan phim Venice năm 1992.

Tiếp theo, Trương Nghệ Mưu đạo diễn Phải sống, một bộ phim hoành tráng dựa trên tiểu thuyết cùng tên của Dư Hoa. Phải sống nêu bật khả năng phục hồi của người dân Trung Quốc bình thường, được nhân cách hóa bởi hai nhân vật chính, giữa ba thế hệ biến động trong nền chính trị Trung Quốc thế kỷ 20. Phim bị cấm ở Trung Quốc, nhưng được phát hành tại Liên hoan phim Cannes 1994 và giành được Giải thưởng lớn của Ban giám khảo, cũng như giành được giải Nam diễn viên chính xuất sắc nhất cho Cát Ưu. Phải sống chính thức bị cấm chiếu nhưng vẫn được chiếu tại các rạp ở Trung Quốc.

Hội Tam Hoàng Thượng Hải tiếp theo vào năm 1995, có sự góp mặt của Củng Lợi trong bộ phim thứ bảy dưới sự chỉ đạo của Trương Nghệ Mưu. Cả hai đã phát triển một mối quan hệ lãng mạn cũng như nghề nghiệp, nhưng điều này sẽ kết thúc trong quá trình sản xuất Hội Tam Hoàng Thượng Hải. Trương Nghệ Mưu và Củng Lợi không làm việc cùng nhau nữa cho đến khi tham gia Hoàng Kim Giáp.

Năm 1997 chứng kiến sự ra mắt của Có gì cứ nói, một bộ phim hài đen về cuộc sống ở Trung Quốc hiện đại. Có gì cứ nói chỉ đánh dấu lần thứ hai Trương Nghệ Mưu đóng phim ở thời hiện đại, sau Thu Cúc đi kiện. Như trong Thu Cúc đi kiện, Nghệ Mưu quay trở lại thói quen theo chủ nghĩa hiện thực mới là thuê các diễn viên không chuyên nghiệp và quay địa điểm cho Không thiếu một em, bộ phim đã giúp anh giành được giải Sư tử vàng thứ hai ở Venice.

Được quay ngay sau Không thiếu một em (1999), Đường về nhà của Nghệ có sự góp mặt của một nữ chính mới là nữ diễn viên trẻ Chương Tử Di, trong bộ phim đầu tay của cô ấy. Bộ phim dựa trên một câu chuyện kể ngược đơn giản tập trung vào câu chuyện tình yêu giữa cha mẹ của người kể chuyện.

Thời gian hạnh phúc, một bộ phim tương đối xa lạ của Trương Nghệ Mưu, dựa trên truyện ngắn Shifu: You'll Do Anything for a Laugh của Mo Yan. Với sự tham gia của nam diễn viên nổi tiếng Trung Quốc Zhao Benshan và nữ diễn viên Đổng Khiết, bộ phim được lựa chọn chính thức cho Liên hoan phim quốc tế Berlin năm 2002.

Dự án lớn tiếp theo của Nghệ Mưu là bộ phim võ thuật đầy tham vọng Anh hùng, phát hành tại Trung Quốc vào năm 2002. Với dàn diễn viên ấn tượng gồm các ngôi sao châu Á, bao gồm Lý Liên Kiệt, Trương Mạn Ngọc, Lương Triều Vỹ, Chương Tử Di và Chân Tử Đan, Anh hùng kể một câu chuyện hư cấu. Kể về Tần vương, vua nước Tần (Tần Thủy Hoàng), và những sát thủ sắp trở thành sát thủ của ông ta. Bộ phim được phát hành ở Bắc Mỹ vào năm 2004, hai năm sau khi phát hành tại Trung Quốc, bởi nhà phân phối Mỹm, Miramax Films, và đã trở thành một bộ phim ăn khách trên toàn thế giới. Anh hùng là một trong số ít phim nói tiếng nước ngoài ra mắt ở vị trí số 1 tại phòng vé Hoa Kỳ, và là một trong những phim được đề cử cho hạng mục phim nói tiếng nước ngoài hay nhất tại Giải Oscar 2003.

Trương Nghệ Mưu tiếp nối thành công vang dội của Anh hùng với một sử thi võ thuật khác, Thập diện mai phục, vào năm 2004. Lấy bối cảnh thời nhà Đường, phim có sự tham gia của Chương Tử Di, Lưu Đức Hoa và Takeshi Kaneshiro trong vai các nhân vật vướng vào mối tình tay ba nguy hiểm. Thập diện mai phục đã nhận được sự hoan nghênh từ các nhà phê bình, những người lưu ý đến việc sử dụng màu sắc gợi nhớ đến một số tác phẩm trước đó của Trương Nghệ Mưu.

Được phát hành tại Trung Quốc vào năm 2005, Đồng hành vạn dặm là sự trở lại với bộ phim truyền hình nhẹ nhàng hơn, đặc trưng của phần lớn các tác phẩm thời trung cổ của Trương Nghệ Mưu. Phim có sự tham gia của nam diễn viên Nhật Bản Ken Takakura, trong vai một người cha mong muốn hàn gắn mối quan hệ với đứa con trai bị xa lánh của mình, và cuối cùng bị hoàn cảnh dẫn dắt phải lên đường đến Trung Quốc. Nghệ Mưu đã ngưỡng mộ Takakura hơn ba mươi năm.

Năm 2006, qua bộ phim Hoàng Kim Giáp chứng kiến anh tái hợp với nữ diễn viên chính Củng Lợi. Ca sĩ Đài Loan Châu Kiệt Luân và ngôi sao Hồng Kông Châu Nhuận Phát cũng đóng vai chính trong bộ phim sử thi cổ trang dựa trên Lôi Vũ của Tào Ngu.

Những bộ phim gần đây của Trương Nghệ Mưu và sự tham gia của anh trong các nghi lễ Olympic 2008 không phải là không gây tranh cãi. Một số nhà phê bình cho rằng những tác phẩm gần đây của ông, trái ngược với những bộ phim trước đó của ông, đã nhận được sự chấp thuận của chính phủ Trung Quốc. Tuy nhiên, trong các cuộc phỏng vấn, Mưu đã nói rằng ông không quan tâm đến chính trị và rằng ông rất vinh dự khi được chỉ đạo các buổi lễ Olympic vì đây là "cơ hội chỉ có một lần trong đời".

Xét về phong cách và cá tính, ông thiên về lối tư duy đạo diễn dựa trên cảm giác và bản năng. Nhãn quan đạo diễn này lấy thị giác làm trung tâm, đề cao sự phối hợp giữa bố cục, màu sắc và ánh sáng, từ đó kiến tạo một ngôn ngữ hình ảnh đầy sống động, trực diện để lột tả trọn vẹn những tầng cảm xúc sâu kín của nhân vật.

ZTrương Nghệ Mưu là bậc thầy trong việc làm chủ những gam màu đơn sắc: tinh gọn, dứt khoát mà không hề đơn điệu hay rối mắt. UBằng sự phối hợp màu sắc tinh tế, ông đã hiện thực hóa trọn vẹn mỹ cảm tột cùng mà bản thân muốn gửi gắm đến người xem. Nhìn vào sắc đỏ trong Cao lương đỏ, đó không chỉ là màu sắc thuần túy, mà là biểu tượng cho dòng máu nóng tràn trề sức sống, cho cao nguyên hoang dại và những khát khao nguyên bản nhất của con người.

Những thước phim của Trương Nghệ Mưu luôn bắt trọn hơi thở thời đại và nhịp đập xã hội trong từng khung hình nghệ thuật. Không dừng lại ở tính thẩm mỹ, ông lồng ghép vào đó những trăn trở và trải nghiệm cá nhân, xoáy sâu vào các chủ đề xã hội mang tính vĩ mô cùng những tư duy mang đậm dấu ấn đương đại.

Phim của Trương Nghệ Mưu luôn nhận về những phản hồi trái chiều. Trong khi giới phê bình quốc tế tán thưởng tư duy thẩm mỹ thị giác mãn nhãn cùng khả năng vươn tầm thế giới của ông, thì không ít nhà phân tích trong nước lại chỉ trích nam đạo diễn đang "chiều chuộng" thị hiếu phương Tây, cố tình khắc họa một Trung Quốc nhược tiểu, xa lạ và đầy tổn thương.

Tiêu Hoa:

Người vợ đầu tiên của Trương Nghệ Mưu là Tiêu Hoa. Bà sinh năm 1951 tại Tây An trong một gia đình trí thức có gốc gác ở Bắc Kinh. Năm 4 tuổi, Tiêu Hoa được gửi về Bắc Kinh sống cùng bà ngoại và trưởng thành tại đây. Đến năm 1965, bà trở lại Tây An học cấp hai và trở thành bạn học cùng lớp với Trương Nghệ Mưu.

Sau khi tốt nghiệp, Trương Nghệ Mưu ngỏ lời mời Tiêu Hoa cùng tham gia phong trào "Về nông thôn" để lập nghiệp tại vùng quê Thiểm Tây. Tiêu Hoa gật đầu đồng ý; cả hai được phân về huyện Càn và gắn bó tại đây suốt 3 năm, đây cũng là giai đoạn tình cảm giữa hai người bắt đầu nảy nở. Năm 1971, họ rời nông thôn trở về Tây An. Trương Nghệ Mưu vào làm công nhân tại một xưởng dệt dệt sợi ở Hàm Dương, còn Tiêu Hoa được phân công về một nhà máy thuộc huyện Hưng Bình. Từ năm 1972, Trung Quốc bắt đầu mở cửa cho phép công nhân, nông dân và binh lính đăng ký thi đại học. Tiêu Hoa quyết tâm thử sức nhưng đều thất bại trong hai năm liên tiếp. Đến năm 1975, bà vinh dự nhận được giấy giới thiệu nhập học vào Đại học Giao thông Thượng Hải.

Lúc này, Trương Nghệ Mưu, người từng bị tước mất cơ hội vào đại học do lý lịch gia đình bị coi là "phản cách mạng", đã gạt đi ý định của bà. Ông gàn: "Khi lên đại học, em sẽ trở nên thân thiết và tìm thấy tiếng nói chung với bạn bè trên đó, rồi dần dặn em sẽ coi thường anh thôi." Vì lời can ngăn này, Tiêu Hoa đã quyết định từ bỏ cơ hội vào đại học.

Năm 1978, Trung Quốc chính thức khôi phục kỳ thi đại học toàn quốc và Trương Nghệ Mưu đã quyết định nộp đơn vào Học viện Điện ảnh Bắc Kinh. Do Khoa Quay phim khống chế độ tuổi tối đa là 22, chàng thanh niên 28 tuổi Trương Nghệ Mưu lập tức bị từ chối. Nhờ sự kết nối từ anh rể của Tiêu Hoa, tập hồ sơ năng lực nhiếp ảnh của ông cuối cùng cũng đến tay Hoàng Trấn, Bộ trưởng Bộ Văn hóa Trung Quốc thời bấy giờ. Đánh giá cao tài năng của Trương Nghệ Mưu, Bộ trưởng Hoàng Trấn đã trực tiếp phê duyệt cho ông nhập học. Trước khi lên Bắc Kinh theo đuổi nghiệp học hành, ông và Tiêu Hoa đã tổ chức một đám cưới giản dị. Sau khi tốt nghiệp năm 1982, Trương Nghệ Mưu được phân công về Hãng phim Quảng Tây làm nhà quay phim và rất ít khi về nhà. Ngày 31 tháng 3 năm 1983, con gái Trương Mạt chào đời đúng lúc ông đang bận rộn trên phim trường One and Eight ở Quảng Tây.

Tháng 10 năm 1987, trong lúc giặt đồ cho chồng, Tiêu Hoa bàng hoàng phát hiện một bức thư tình của Củng Lợi nằm trong túi áo ông. Ít ngày sau, bà lại nhận được cuộc gọi từ bạn trai lúc bấy giờ của Củng Lợi, người này cay đắng nói: "Tôi đã gặp Trương Nghệ Mưu rồi. Anh ta bảo mối quan hệ giữa anh ta và cô chỉ là một sự hiểu lầm phát sinh từ hồi hai người còn ở nông thôn." Đến năm 1988, Trương Nghệ Mưu và Tiêu Hoa chính thức đường ai nấy đi.

Củng Lợi:

Mối quan hệ từ đời tư đến nghệ thuật giữa Trương Nghệ Mưu và "nàng thơ" Củng Lợi từng tốn không biết bao nhiêu mực báo giới. Mối tình này chớm nở vào năm 1986 trên phim trường Cao lương đỏ, thời điểm Trương Nghệ Mưu vẫn đang trong cuộc hôn nhân với Tiêu Hoa, còn Củng Lợi cũng đã có người yêu. Sau khi phát hiện sự tư tình này, bạn trai của Củng Lợi đã thẳng tay giội những trận đòn ghen dữ dội lên người nữ diễn viên.

Năm 1988, Trương Nghệ Mưu chính thức ly dị vợ để đến với Củng Lợi. Nhưng rồi đến năm 1995, ngay sau khi khép lại dự án Hội Tam Hoàng Thượng Hải, tác phẩm đánh dấu lần hợp tác thứ 7 của cặp đôi trong thời gian mặn nồng, Trương Nghệ Mưu bất ngờ tuyên bố chia tay.

Quyết định đường ai nấy đi diễn ra giữa cơn bão tin đồn Củng Lợi có nhân tình mới là Hoàng Hòa Tường, Tổng giám đốc hãng thuốc lá British American Tobacco tại Trung Quốc (người mà cô đã lên xe hoa cùng chỉ một năm sau đó). Tuy nhiên, theo lời mẹ Củng Lợi, nguyên nhân tan vỡ lại xuất phát từ việc Trương Nghệ Mưu chần chừ, không chịu cho nữ diễn viên một danh phận chính thức dù đã gắn bó suốt 9 năm. Trong khi đó, Chu Tiểu Phong, cố vấn kịch bản của Trương Nghệ Mưu, lại tiết lộ một góc khuất khác: nhà sản xuất Trương Vĩ Bình đã cố tình đâm xọc, chia rẽ mối quan hệ giữa vị đạo diễn và nàng thơ bằng cách tung ra hàng loạt tin đồn thất thiệt, bao gồm cả vụ thêu dệt về mối quan hệ bất chính giữa cô với Hoàng Hòa Tường.

Chiêu trò này nhằm mục đích dễ bề thao túng Trương Nghệ Mưu bằng cách gạt bỏ đi người bạn đồng hành bản lĩnh và vô cùng quyết đoán của ông, kéo theo cuộc đấu tố nảy lửa kéo dài giữa Củng Lợi và vị nhà sản xuất này. Sau khi chia tay, Trương Nghệ Mưu từng ngỏ lời mời Củng Lợi thủ vai trong hai tác phẩm đình đám của ông là Anh hùng và Thập diện mai phục, nhưng cô đều thẳng thừng từ chối. Phải đến năm 2006, cặp đôi mới chính thức tái hợp trong bộ phim Hoàng Kim Giáp. Đáng chú ý, Củng Lợi đã đưa ra một điều khoản đặc biệt trong hợp đồng: cô sẽ tuyệt đối không chạm mặt nhà sản xuất Trương Vĩ Bình trong suốt quá trình làm việc.

Trần Đình:

Năm 1999, cô nữ sinh 19 tuổi Trần Đình đã bén duyên với Trương Nghệ Mưu khi đến tham gia buổi thử vai cho bộ phim Thời gian hạnh phúc của ông. Cả hai nhanh chóng bước vào một mối quan hệ trong bí mật. Lần lượt sau đó, ba người con chung ra đời: con trai lớn Trương Nhất Nam (sinh năm 2001), con trai thứ Trương Nhất Đinh (sinh năm 2004) và con gái út Trương Nhất Kiều (sinh năm 2006). Đến tháng 12 năm 2011, cặp đôi mới chính thức đăng ký kết hôn tại Vô Tích, Giang Tô, nhằm hợp thức hóa giấy tờ để làm hộ khẩu cho các con.

Thân phận người vợ trong bóng tối cùng sự tồn tại của ba đứa con chỉ chính thức bước ra ánh sáng vào tối ngày 11 tháng 1 năm 2012, sau khi một tin nhắn ẩn danh chứa cả địa chỉ nhà mẹ đẻ của Trần Đình được gửi đồng loạt tới giới truyền thông Trung Quốc. Đến ngày 11 tháng 3 năm 2012, tin đồn bùng nổ dữ dội hơn trên không gian mạng khi nữ diễn viên Hà Quân đăng tải lời tố cáo tương tự lên Weibo. Đáng nói, Hà Quân từng là diễn viên dự bị trong bộ phim Kim Lăng thập tam thoa, nhưng đã bị gạch tên thẳng tay sau khi tự ý công khai việc mình tham gia dự án lên mạng xã hội vào tháng 12 năm 2010. Nhiều nguồn tin nghi vấn Hà Quân chính là cháu gái của trợ lý Trương Vĩ Bình, đối tác kinh doanh lâu năm vừa đường ai nấy đi với Trương Nghệ Mưu vào năm 2012.

Giới truyền thông cho rằng chính Trương Vĩ Bình đã đứng sau giật dây, đạo diễn cho màn bóc phốt này của Hà Quân, dù cô đã lên tiếng phủ nhận. Chưa dừng lại ở đó, mạng xã hội tiếp tục dậy sóng với tin đồn vị đạo diễn họ Trương thực chất có tới 7 người con với 4 người phụ nữ khác nhau. Bê bối này lập tức khiến Trương Nghệ Mưu rơi vào tầm ngắm và bị cơ quan chức năng tiến hành điều tra vì vi phạm chính sách một con khắt khe của Trung Quốc.

Trước áp lực dư luận lên đến đỉnh điểm, ngày 29 tháng 11 năm 2013, Trương Nghệ Mưu đã chính thức lên tiếng thông qua một văn bản xác nhận: ông và Trần Đình có với nhau hai con trai và một con gái. Vị đạo diễn khẳng định sẽ hoàn toàn phối hợp với Cục Kế hoạch hóa gia đình thành phố Vô Tích trong quá trình điều tra, đồng thời sẵn sàng chấp nhận mọi hình phạt theo quy định của pháp luật. Đáng chú ý, tuyên bố này cũng ngầm ám chỉ việc một số cá nhân đã cố tình dùng thủ đoạn bất hợp pháp để xâm phạm và phơi bày đời tư của ông.

Ngày 9 tháng 1 năm 2014, Cục Kế hoạch hóa gia đình thành phố Vô Tích đã ra quyết định xử phạt cặp đôi khoản tiền kỷ lục 7.487.854 NDT (khoảng 1,2 triệu USD) do vi phạm chính sách một con. Tới ngày 31 tháng 5 năm 2021, khi Trung Quốc chính thức ban hành chính sách cho phép sinh ba con, Trần Đình đã hóm hỉnh đăng tải lại bức poster "Chính sách ba con đã đến rồi" trên Weibo cá nhân kèm dòng trạng thái: "Hoàn thành nhiệm vụ trước thời hạn". Ngay sau đó, tài khoản Studio của Trương Nghệ Mưu cũng đã chia sẻ lại bài viết này.

Trương Vĩ:

Trương Vĩ Bình (không phải họ hàng) lần đầu gặp Trương Nghệ Mưu vào năm 1989 khi đang làm công tác thu mua dược phẩm cho một bệnh viện tại Bắc Kinh. Thời điểm đó, anh trai của Trương Vĩ Bình làm việc ở cơ quan hải quan, còn bản thân Trương Vĩ Bình sau này chuyển sang làm môi giới thủ tục hải quan cho hãng Siemens (Đức). Chính vị trí công việc này đã trở thành nhịp cầu kết duyên cho mối quan hệ thân thiết giữa hai người, bởi các cuộn phim của Trương Nghệ Mưu thường xuyên phải làm thủ tục thông quan để gửi ra nước ngoài hậu kỳ. Bước sang thập niên 1990, Trương Vĩ Bình chính thức lấn sân sang thương trường.

Năm 1996, dự án điện ảnh Có gì cứ nói của Trương Nghệ Mưu rơi vào khủng hoảng tài chính nghiêm trọng: việc Củng Lợi rút lui sau khi chia tay vị đạo diễn đã kéo theo làn sóng rút vốn hàng loạt từ các nhà đầu tư khác. Đúng lúc ngàn cân treo sợi tóc, Trương Vĩ Bình đã ra tay "giải cứu" khi quyết định rót vội khoản đầu tư lên tới 26 triệu NDT. Có gì cứ nói sau đó đã thu về 46 triệu NDT, chễm chệ trở thành bộ phim nội địa có doanh thu phòng vé cao nhất Trung Quốc năm đó. Mặc dù bản thân chịu khoản lỗ gần 10 triệu NDT do việc bán bản quyền ra nước ngoài bết bát, nhưng thắng lợi rực rỡ tại thị trường nội địa đã tiếp thêm niềm tin mãnh liệt cho Trương Vĩ Bình về tiềm năng của nền điện ảnh nước nhà. Kể từ cột mốc đó, Trương Vĩ Bình chính thức trở thành nhà đầu tư, nhà sản xuất kiêm đối tác kinh doanh song hành cùng Trương Nghệ Mưu suốt 16 năm.

Năm 1997, cả hai bắt tay thành lập Hãng phim Tân Vĩ Đại (New Pictures) và cùng hợp tác trong 11 dự án điện ảnh. Tuy nhiên, mối duyên này đã khép lại bằng một cuộc tan vỡ ồn ào vào năm 2012, khi Trương Nghệ Mưu quyết định dứt áo ra đi. Quyết định từ giã xuất phát từ những mâu thuẫn âm ỉ kéo dài nhiều năm trên cả phương diện nghệ thuật lẫn kinh doanh, mà giọt nước tràn ly chính là thất bại cay đắng cả về mặt chuyên môn lẫn doanh thu của bom tấn Kim Lăng thập tam thoa.

Sau khi "đường ai nấy đi", bức màn bí mật phía sau tiếp tục được vén lên trong cuốn tiểu sử Định mệnh: Trương Nghệ Mưu cô độc xuất bản năm 2015 của Chu Tiểu Phong, cố vấn kịch bản gắn bó với vị đạo diễn từ năm 2006. Cuốn sách tiết lộ chính Trương Vĩ Bình là đạo diễn đứng sau vụ phơi bày scandal Trương Nghệ Mưu bí mật tái hôn và có con riêng, biến vụ việc thành bê bối vi phạm chính sách một con chấn động dư luận. Từ năm 2015, Trương Nghệ Mưu đã liên tiếp đâm ba đơn kiện Trương Vĩ Bình cùng Hãng phim Tân Vĩ Đại để đòi lại số tiền thù lao bị chèn ép. Trong vụ kiện năm 2015, ông yêu cầu bồi thường 15 triệu Nhân dân tệ tiền chia sẻ doanh thu phòng vé từ tác phẩm Tam thương phách án kinh kỳ. Cùng thời điểm, Trần Đình đã lên tiếng bóc phốt trên Weibo rằng trong suốt 16 năm hai người hợp tác, Trương Nghệ Mưu chỉ nhận được tổng cộng vỏn vẹn 12 triệu NDT.

Bà cũng thẳng thắn tố cáo Trương Vĩ Bình đã khai khống với cơ quan kế hoạch hóa gia đình rằng thu nhập hàng năm của Trương Nghệ Mưu lên tới hàng triệu tệ, một chiêu trò đâm sau lưng nhằm đẩy khoản tiền phạt vi phạm chính sách một con của gia đình ông lên mức cao kỷ lục.

Năm 2019, tòa án phán quyết Trương Nghệ Mưu chỉ nhận được 2,46 triệu Nhân dân tệ trên tổng số 15 triệu Nhân dân tệ mà ông đã đệ đơn đòi bồi thường. Trương Vĩ Bình nhất quyết không chấp hành án, dẫn đến việc bị đưa vào danh sách đen những kẻ thất hứa bị cưỡng chế thi hành án. Cùng năm đó, Hãng phim Tân Vĩ Đại chính thức bị giải thể. Đến năm 2020, Trương Nghệ Mưu tiếp tục đâm đơn kiện Trương Vĩ Bình lần thứ hai, yêu cầu thanh toán 2,59 triệu Nhân dân tệ tiền thù lao lao động còn tồn đọng. Vị đạo diễn thắng kiện và tòa án đã thẳng tay bác bỏ đơn kháng cáo của Trương Vĩ Bình. Chưa dừng lại ở đó, vào năm 2021, Trương Nghệ Mưu khởi kiện đối tác cũ lần thứ ba với lý do "Trách nhiệm của cổ đông khi làm tổn hại đến lợi ích của chủ nợ công ty".

Nghiêm Ca Linh:

Năm 2022, nữ nhà văn người Mỹ gốc Hoa Nghiêm Ca Linh, người từng hợp tác với Trương Nghệ Mưu trong các tác phẩm Kim Lăng thập tam thoa (2011) và Trở về (2014) đã cáo buộc vị đạo diễn vi phạm bản quyền. Nguyên nhân xuất phát từ việc tên của bà bị gạch khỏi phần thông tin thực hiện của bộ phim Một giây (2020), vốn được chuyển thể từ tiểu thuyết Lục Yến Sĩ lục của bà, sau khi Nghiêm Ca Linh rơi vào danh sách đen tại Trung Quốc vì những lời chỉ trích nhắm vào chính phủ. Nghiêm Ca Linh cùng chồng là Lawrence Walker (đồng thời là người quản lý của bà) tuyên bố rằng dù cảm thông cho những rào cản khắt khe tại thị trường Trung Quốc, họ không thể chấp nhận việc các nhà phát hành và liên hoan phim ngoài Trung Quốc cũng hùa theo việc xóa bỏ tên tuổi của bà. Cặp đôi đã chính thức đệ đơn kiện Tập đoàn Truyền thông Hoan Hỉ Bắc Kinh (đơn vị sản xuất bộ phim) cùng các nhà phát hành quốc tế lên tòa án tại Mỹ, Pháp và Đức.